1.1. Đóng góp trong xây dựng Mặt trận Việt Minh và căn cứ địa cách mạng

* Góp phần hình thành và củng cố Mặt trận Việt Minh

– Từ cuối năm 1940, đồng chí Võ Nguyên Giáp sang hoạt động ở Trung Quốc, trực tiếp làm việc với Nguyễn Ái Quốc.

– Tham gia góp ý, chuẩn bị cho việc thành lập Mặt trận Việt Minh – hình thức mặt trận thống nhất rộng rãi, tập hợp toàn dân đánh Pháp – Nhật.

– Soạn thảo, giảng dạy lớp huấn luyện cán bộ đầu tiên ở Tịnh Tây, giúp đào tạo đội ngũ nòng cốt cho phong trào Việt Minh.

– Viết tài liệu tuyên truyền như Việt Minh ngũ tự kinh, dịch sang tiếng Tày, Dao để Việt Minh nhanh chóng lan rộng trong quần chúng.

* Trực tiếp xây dựng căn cứ địa Cao Bằng – Việt Bắc

– Về hoạt động ở Cao Bằng từ năm 1941, đồng chí Võ Nguyên Giáp tổ chức mở hội, huấn luyện quần chúng, phát triển các đoàn thể cứu quốc.

– Tổ chức hệ thống tuyên truyền, viết báo Việt Nam độc lập.

– Tổng kết kinh nghiệm xây dựng phong trào và biên soạn Kinh nghiệm Việt Minh ở Việt Bắc cùng tài liệu quan trọng để mở rộng phong trào trên toàn quốc.

* Mở con đường chiến lược “Nam tiến” – nối liền các căn cứ

– Chỉ huy 19 đội xung phong Nam tiến từ Cao Bằng xuống Bắc Kạn, rồi liên kết với lực lượng Bắc Sơn – Võ Nhai.

– Nhờ đó, căn cứ địa Việt Bắc được liên thông, tạo thành khu vực an toàn rộng lớn cho Trung ương và lãnh tụ hoạt động.

– Đây là một trong những đóng góp chiến lược giúp Việt Minh có hậu phương vững chắc trước khi khởi nghĩa.

* Tham gia xây dựng Khu giải phóng (6-1945)

– Được Hồ Chí Minh giao dự thảo nghị quyết thành lập Khu giải phóng.

– Là Ủy viên Thường trực Ủy ban Chỉ huy Khu giải phóng, phụ trách quân sự.

– Khu giải phóng trở thành “hình thái chính quyền cách mạng đầu tiên”, tạo thế và lực trực tiếp cho Tổng khởi nghĩa.

1.2. Đóng góp trong xây dựng lực lượng vũ trang – tiền đề cho Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945

* Xây dựng lực lượng vũ trang nòng cốt

– Từ 1940, đồng chí Võ Nguyên Giáp đã chú trọng xây dựng các đội vũ trang, hỗ trợ Cứu quốc quân.

– Quan tâm sản xuất vũ khí, tổ chức các cơ sở chế tạo tạc đạn ở Cao Bằng (như “Lò rèn Lô cốt đỏ”).

* Chỉ đạo tổ chức lực lượng vũ trang tập trung – Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân

– Cuối 1944, khi Liên Tỉnh ủy Cao – Bắc – Lạng định phát động chiến tranh du kích, Võ Nguyên Giáp đã họp và báo cáo với Hồ Chí Minh.

– Ngày 22/12/1944, đồng chí Võ Nguyên Giáp được giao thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân – tiền thân của Quân đội Nhân dân Việt Nam.

– Đội quân này lần lượt thắng Phai Khắt, Nà Ngần, tạo thanh thế lớn cho cách mạng.

*Tham dự Hội nghị quân sự Bắc Kỳ (4-1945)

– Cùng Trung ương quyết định thống nhất các lực lượng vũ trang thành Việt Nam Giải phóng quân.

– Chỉ đạo xây dựng 7 chiến khu trong cả nước.

– Đây là bước chuẩn bị vũ trang quan trọng để tiến tới Tổng khởi nghĩa.

1.3. Đóng góp trực tiếp trong Tổng khởi nghĩa Tháng Tám 1945

* Chỉ huy lực lượng vũ trang tiến vào các vị trí chiến lược

– Tổ chức lực lượng Giải phóng quân áp sát Hà Nội, giải phóng Thái Nguyên, Tuyên Quang, mở đường cho khởi nghĩa.

* Trực tiếp chỉ huy quân sự tại Tân Trào

– Tại Quốc dân Đại hội Tân Trào (16-8-1945), Võ Nguyên Giáp được giao nhiệm vụ Chỉ huy trưởng Quân giải phóng.

– Ngày 16–17/8/1945, ra lệnh tiến quân, bảo đảm sức mạnh quân sự cho cuộc tổng khởi nghĩa.

* Góp phần quyết định vào thắng lợi nhanh gọn của Cách mạng Tháng Tám

– Nhờ lực lượng vũ trang do đồng chí Võ Nguyên Giáp xây dựng và chỉ huy, phong trào khởi nghĩa ở Hà Nội và các tỉnh giành thắng lợi chỉ trong vòng nửa tháng.

– Vai trò của ông được đánh giá là nhân tố quân sự hàng đầu đưa cuộc khởi nghĩa đến thắng lợi.

Võ Nguyên Giáp trực tiếp tham gia lãnh đạo với tư cách là Tư lệnh chiến dịch – Bí thư Đảng ủy trong kháng chiến chống Pháp.

2.1. Xây dựng và chỉ huy lực lượng vũ trang

– Võ Nguyên Giáp là người trực tiếp xây dựng Quân đội Nhân dân Việt Nam từ 34 chiến sĩ ban đầu (Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân) thành một quân đội chính quy, quy mô hàng vạn người vào đầu thập niên 1950.

– Ông chỉ đạo hình thành ba thứ quân: bộ đội chủ lực – bộ đội địa phương – dân quân du kích, tạo thế trận chiến tranh nhân dân rộng khắp.

– Tổ chức huấn luyện cán bộ, nâng cao chất lượng chiến đấu; xây dựng hệ thống chỉ huy, kỷ luật, trang bị và hậu cần phù hợp với điều kiện kháng chiến.

* Ý nghĩa

– Tạo nền tảng vững chắc cho một lực lượng quân sự đủ sức đối đầu với đội quân nhà nghề của Pháp.
– Giúp quân đội ta phát triển từ tự vệ vũ trang sang quân đội chính quy có khả năng mở các chiến dịch lớn.
– Hình thành thế trận toàn dân đánh giặc – yếu tố quyết định kéo dài và thắng lợi của kháng chiến.

2.2. Quyết định đường lối quân sự

– Là kiến trúc sư quan trọng trong việc xác lập đường lối chiến tranh nhân dân, toàn dân – toàn diện – trường kỳ.

– Là người đề xuất nhiều phương châm chiến lược:

“Tránh chỗ mạnh, đánh chỗ yếu”.
“Cơ động – linh hoạt – bất ngờ”.
“Đánh chắc, tiến chắc” – phù hợp điều kiện thực tế của quân đội ta.

*Ý nghĩa

– Định hướng toàn bộ nghệ thuật quân sự Việt Nam thời kỳ chống Pháp.
– Là cơ sở để chuyển từ thế phòng ngự, cầm cự sang thế tiến công chiến lược.
– Góp phần phá sản các kế hoạch quân sự của Pháp như “đánh nhanh thắng nhanh”, “bình định”, “dồn quân”, buộc Pháp ngày càng sa lầy.

2.3. Chỉ huy các chiến dịch then chốt

Võ Nguyên Giáp là Tổng Tư lệnh chỉ huy trực tiếp các chiến dịch quan trọng:

– Chiến dịch Việt Bắc 1947: Đập tan cuộc tấn công chiến lược của Pháp, bảo vệ căn cứ địa và cơ quan đầu não kháng chiến.
– Chiến dịch Biên Giới 1950: Giải phóng đường biên, mở ra bước ngoặt chiến lược, đưa quân đội ta sang thế chủ động tiến công.
– Chiến dịch Tây Bắc 1952 – Thượng Lào: Mở rộng vùng giải phóng, phân hóa lực lượng địch.
– Chiến dịch Điện Biên Phủ 1954: Quyết định chuyển phương châm từ “đánh nhanh thắng nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”; tổ chức chiến dịch quy mô lớn nhất trong lịch sử kháng chiến, tiêu diệt tập đoàn cứ điểm mạnh nhất của Pháp.

*Ý nghĩa

– Các chiến dịch ông chỉ huy lần lượt phá vỡ từng bước ưu thế của Pháp, làm thay đổi toàn diện cục diện chiến tranh.
– Chiến thắng Điện Biên Phủ không chỉ kết thúc cuộc kháng chiến mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới.
– Khẳng định tài năng chỉ huy chiến dịch tầm chiến lược, với sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa bộ binh – pháo binh – công binh – hậu cần trong điều kiện vô cùng khó khăn.

3.1. Tham gia hoạch định đường lối, chiến lược cách mạng miền Nam

– Võ Nguyên Giáp là một trong những nhân vật chủ chốt tham gia xây dựng Nghị quyết Trung ương 15 (1959) – xác định con đường kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang để giải phóng miền Nam.

– Góp phần định hình chiến lược cách mạng: từng bước tiến lên chiến tranh cách mạng, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

3.2. Tổng Tư lệnh – chỉ đạo chiến tranh trên phạm vi cả nước

– Trên cương vị Bộ trưởng Quốc phòng, Tổng Tư lệnh, ông trực tiếp chỉ đạo quân dân hai miền đánh bại các chiến lược chiến tranh của Mỹ:

• 1965–1967: Đánh bại “chiến tranh cục bộ” (phản công mùa khô).
• 1969–1973: Làm phá sản “Việt Nam hóa chiến tranh”.

  

– Gắn với các sự kiện tiêu biểu:

• Chiến dịch Đường 9 – Nam Lào (1971) đập tan cuộc hành quân Lam Sơn 719.
• Tiến công chiến lược 1972 làm lung lay chiến lược của Mỹ.
• “Điện Biên Phủ trên không” (12/1972) đánh bại cuộc tập kích B-52, buộc Mỹ ký Hiệp định Paris.

3.3. Chủ động tạo lập và nắm bắt thời cơ chiến lược (1975)

– Võ Nguyên Giáp cùng Bộ Chính trị đánh giá đúng so sánh lực lượng, nhận định thời cơ giải phóng hoàn toàn miền Nam đã chín muồi sau thắng lợi 1974–đầu 1975.

– Chủ động tạo thời cơ thông qua các đòn tiến công chiến lược:

• Mở đầu bằng Chiến dịch Tây Nguyên (3/1975) tạo bước đột phá làm tan rã hệ thống phòng thủ của đối phương.
• Nhanh chóng phát triển sang Huế – Đà Nẵng làm thay đổi cục diện chiến tranh theo hướng sụp đổ dây chuyền.

– Khai thác triệt để thời cơ bằng quyết định chiến lược kịp thời:

• Chỉ đạo chuyển từ kế hoạch giải phóng trong 2 năm sang giải phóng ngay trong năm 1975.
• Tập trung lực lượng mở Chiến dịch Hồ Chí Minh, kết thúc chiến tranh trong thời gian ngắn.